הרשמה לניוזלטר | اشترك للنشرة  

פרסומים אחרונים | الإصدارات الأخيرة

ליצירת קשר | للاتصال معنا

המרכז לחקר הרב תרבותיות והמגוון

האוניברסיטה העברית, הר הצופים

ירושלים 9190501

مركز أبحاث التعدديّة الثقافيّة والتنوّع

الجامعة العبرية، جبل المشارف

القدس 9190501

972.2.5494950

diversity@mail.huji.ac.i

 

 

           

           

אדר כהן | أدار كوهين

aaaaa

אדר כהן

أدار كوهين

בית הספר לחינוך

كلّيّة التربية

נושא המחקר | موضوع البحث

התמודדות של מורים לאזרחות בישראל עם הוראת סוגיות שנויות במחלוקת בכיתה.

تعامل معلّمي المدنيّات في إسرائيل مع تدريس قضايا محلّ خلاف في الصفّ.

תקציר המחקר | ملخص البحث

כיצד מחנכים תלמידים לחיים בחברה דמוקרטית מרובת תרבויות ורוויה במחלוקות? האם מורות  מעניקות לתלמידיהם הזדמנויות להתמודד עם עמדות וזהויות של השונים מהם? במחקר זה נבחנת ההתייחסות לסוגיות שנויות במחלוקת (Controversial issues-פלוגתות) בהוראת האזרחות בישראל. חוקרי חינוך אזרחי (Galston,2001) טוענים כי פדגוגיה (איך מלמדים?) משפיעה על השגת מטרות של חינוך אזרחי ליברלי-דמוקרטי לא פחות מאשר התכנים (מה מלמדים?) ועל כן התופעה הנחקרת בעבודה זו היא הפרקטיקות שמפעילות מורות לאזרחות בבתי ספר ממלכתיים להתמודדות עם הוראת פלוגתות בכיתה. לימודי האזרחות עברו שינויים משמעותיים מאז ימי ראשית המדינה, בהם ננקטה גישה א-פוליטית להוראת פלוגתות (איכילוב, 1993) ועד העידן הנוכחי, בו פלוגתות הן חלק אינטגרלי מתכנית הלימודים (אבנון, 2013). המחקר מברר עד כמה תפיסות של חינוך פוליטי (לם, 2000) אכן חודרות כיום את דלת הכיתה, כיצד הן באות לידי ביטוי בפרקטיקות שמפעילים המורים ומה משפיע על כך. כיוון שכבר קיימים מחקרים רבים הבודקים את המסמכים המכוננים של מערכת החינוך (תכנית הלימודים, ספקי הלימוד), ואשר זווית המבט שלהם היא top-down  נבחרה למחקר זה מתודולוגיה של אתנוגרפיה חינוכית, המביאה את קולן האותנטי של מורות בשדה החינוכי ובודקת מה הן עושות הלכה למעשה לגבי ניהול דיונים בפלוגתות פוליטיות מסעירות. אני ממשיך מחקרים קודמים, שכבר עסקו בשאלות: האם מורות עוסקות בפלוגתות? ו-כיצד עוסקים בפלוגתות בכיתה? ומבקש לתרום למענה לשאלה: מה מאפשר (או מעכב) מורות לעסוק בפלוגתות מרתיעות בהקשר הלאומי, המקומי והבין-אישי בו הן פועלות? זוהי לטעמי שאלה חשובה במציאות הפוליטית כיום, שריבוי תרבויות ודעות וסובלנות כלפיהן נתפסים בה לעיתים כחסרון. הממצאים יוכלו לתרום לא רק להעשרת הידע המחקרי בנושא אלא גם להשפיע על קביעת מדיניות בהכשרות למורים ולמנהלי בתי ספר.

 

كيف نربّي التلاميذ للحياة المشتركة في المجتمع الديمقراطيّ المتعدّد الثقافات والمشبع بالخلافات؟ هل تمنح المعلّمات التلاميذ فرصًا للتعامل مع مواقف وهُويّات المختلفين عنهم؟ تفحص هذه الدراسة مسألة التطرّق إلى القضايا المختلف عليها Controversial issues- القضايا الخلافيّة) في تدريس المدنيّات في إسرائيل. يدّعي باحثو التربية المدنيّة (Galston,2001) بأنّ البيداغوجيا (كيف نُعلّم؟) تؤثّر في تحقيق أهداف التربية المدنيّة-الليبراليّة-الديمقراطيّة بقدر لا يقلّ عن المضامين ذاتها (ماذا نُعلّم؟) وبناءً على ذلك، فإنّ الظاهرة التي تبحثها هذه الدراسة هي الممارسات التي تلجأ إليها المعلّمات اللاتي يدرّسن المدنيّات في المدارس الرسميّة للتعامل مع تدريس القضايا الخلافيّة في الصفّ.

طرأت على تدريس المدنيّات تغيّرات كبيرة منذ بدايات قيام الدولة، اتّبع خلالها التوجّه غير السياسيّ في تدريس القضايا الخلافيّة (איכילוב, 1993) وحتّى العهد الراهن، التي أصبحت فيه القضايا الخلافيّة جزءًا لا يتجزّأ من المنهج التعليميّ (אבנון, 2013). يستوضح هذا البحث إلى أيّ مدى يتغلغل مفهوم التربية السياسيّة (לם, 2000) في الوقت الراهن إلى داخل الصفّ، وكيف ينعكس في الممارسات التي يمارسها المعلّمون وما الذي يؤثّر في ذلك. بسبب وجود العديد من الأبحاث التي فحصت الوثائق المؤسّسة لجهاز التعليم (المنهج التعليميّ، مزوّدو التعليم)، التي تعتبر وجهة نظرهم top-down، فقد اختيرت لهذا البحث المنهجيّة الإثنوغرافيّة التربويّة، التي تستحضر وجهة النظر الأصليّة للمعلّمات في الحقل التربويّ، وتفحص ما يقمن به بصورة فعليّة على أرض الواقع في ما يتعلّق بإدارة النقاشات في القضايا الخلافيّة السياسيّة العاصفة. في بحثي هذا فإنّني أواصل الأبحاث السابقة، التي سبق وأن تطرّقت للقضايا التالية: هل تتطرّق المعلّمات إلى القضايا الخلافيّة؟ وكذلك، كيف نتطرّق إلى القضايا الخلافيّة في الصفّ؟ كما أنّني أرغب في الإسهام في الإجابة عن السؤال: ما الذي يسمح (أو يؤجّل) بالنسبة إلى المعلّمات التطرّق إلى القضايا الخلافيّة الرادعة في السياق القوميّ، المحلّيّ والبين-شخصيّ اللاتي ينشطن فيها؟ هذا، حسب رأيي، سؤال في غاية الأهميّة في الواقع السياسيّ الراهن. يعتبر تعدّد الثقافات والآراء والتسامح فيها أحيانًا أمرًا سلبيًّا. بوسع الاستنتاجات ليس الإسهام في إثراء المعرفة البحثيّة فحسب، بل التأثير أيضًا على تحديد السياسات في تأهيل المعلّمين ومديريّ المدارس.